चंद्रपूर ‘पॅटर्न’मुळे विदर्भात काँग्रेसला बळ; भाजपमधील अंतर्गत विसंवाद उघड

नागपूर | २२ डिसेंबर

विदर्भातील नगरपरिषद आणि नगरपंचायत निवडणुकांचे निकाल जाहीर झाल्यानंतर चंद्रपूर जिल्ह्यातील काँग्रेसच्या कामगिरीने राज्याच्या राजकारणात नवीन चर्चा सुरू झाली आहे. काँग्रेसची स्थानिक पातळीवरील एकजूट आणि भाजपमधील अंतर्गत मतभेद यांचे प्रतिबिंब या निकालांतून उमटल्याचे राजकीय विश्लेषकांचे मत आहे. विशेषतः चंद्रपूर जिल्ह्यात काँग्रेसने मिळवलेले यश आणि भाजपला बसलेला फटका आगामी महापालिका निवडणुकांच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जात आहे.

चंद्रपूर जिल्ह्यात काँग्रेसला यश कसे मिळाले?

चंद्रपूर जिल्ह्यातील ११ नगरपरिषदांपैकी सात ठिकाणी काँग्रेसला यश मिळाले, तर भाजपला केवळ एका नगरपरिषदेत विजय मिळवता आला. विदर्भ लोकसत्ताचे संपादक देवेंद्र गावंडे यांच्या मते, चंद्रपूर जिल्हा पारंपरिकरित्या वेगळा निकाल देणारा जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. “हा जिल्हा हिंदुत्ववादी राजकारणाला सहज बळी पडत नाही. येथे आदिवासी, दलित आणि कुणबी समाजाचे राजकारण निर्णायक ठरते,” असे त्यांनी स्पष्ट केले.

लोकसभा निवडणुकांमध्येही चंद्रपूरने काँग्रेसकडे झुकते मत दिले होते. विधानसभा निवडणुकांत भाजपला काही प्रमाणात यश मिळाले असले, तरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांत काँग्रेसने पुन्हा वर्चस्व प्रस्थापित केले.

एकजूट ही काँग्रेसची ताकद

देवेंद्र गावंडे यांच्या मते, काँग्रेसला मिळालेल्या यशामागे सर्वात महत्त्वाचा घटक म्हणजे स्थानिक पातळीवरील एकजूट. “काँग्रेस जेव्हा मतभेद विसरून एकसंधपणे लढते, लहान पक्षांना सोबत घेते, तेव्हा तिला यश मिळते, हा इतिहास आहे,” असे त्यांनी सांगितले. चंद्रपूरमध्ये विजय वडेटीवार आणि खासदार प्रतिभा धानोरकर यांच्यातील मतभेद असूनही या निवडणुकीत दोघांनी समन्वय साधला. शेतकरी संघटना, गोंडवाना गणतंत्र पार्टीसह इतर स्थानिक घटक पक्षांना सोबत घेण्यात आले. परिणामी, भाजपविरोधी मते एकवटली आणि काँग्रेसला फायदा झाला.

भाजपमधील अंतर्गत मतभेदांचा फटका

या निवडणुकांत भाजपमधील अंतर्गत वाद स्पष्टपणे समोर आले. सुधीर मुनगंटीवार यांनी निकालांनंतर दिलेल्या प्रतिक्रियांमुळे पक्षातील नाराजी उघड झाली. बाहेरून पक्षात घेतलेल्या नेत्यांमुळे ‘आतले विरुद्ध बाहेरचे’ असा संघर्ष निर्माण झाल्याचे चित्र चंद्रपूरमध्ये दिसून आले.

पालकमंत्री अशोक उईके हे निवडणूक काळात फारसे सक्रिय नव्हते, कारण ते त्यांच्या मुलीच्या यवतमाळमधील निवडणुकीत व्यस्त होते. स्थानिक नेतृत्वाचा अभाव आणि समन्वयाचा तुटवडा याचा थेट परिणाम निकालांवर झाल्याचे राजकीय निरीक्षक सांगतात.

‘चंद्रपूर पॅटर्न’ इतर जिल्ह्यात लागू होणार?

चंद्रपूरमधील यशानंतर ‘चंद्रपूर पॅटर्न’ची चर्चा काँग्रेस वर्तुळात सुरू झाली आहे. गावंडे यांच्या मते, विजय वडेटीवार यांची काँग्रेसमधील भूमिका अधिक मजबूत झाली आहे. “भाजप ज्या आक्रमक पद्धतीने राजकारण करते, त्याला तितक्याच ताकदीने उत्तर देणारे नेते काँग्रेसमध्ये कमी आहेत. वडेटीवार त्यापैकी एक आहेत,” असे त्यांनी नमूद केले.

विदर्भ हा काँग्रेसचा पारंपरिक बालेकिल्ला राहिला आहे. २०१४ नंतर निवडून आलेल्या काँग्रेस आमदारांपैकी मोठा वाटा विदर्भातून आहे. मात्र हा बेस अधिक मजबूत करण्यासाठी बेरजेचे राजकारण आणि समन्वयाची भूमिका आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.

विदर्भातील आर्थिक मुद्दे आणि असंतोष

विदर्भातील राजकारणावर कृषी अर्थव्यवस्थेचा मोठा प्रभाव आहे. कापूस, सोयाबीन आणि संत्रा यांसारख्या पिकांवर बाजारपेठ अवलंबून आहे. खरेदी धोरणांवरील मर्यादा, शेतकऱ्यांमधील असंतोष आणि उत्पन्नातील घट याचा परिणाम थेट स्थानिक निवडणुकांवर होतो.
“शेतीवर आधारित प्रश्नांवर प्रभावीपणे आवाज उठवणारा पक्षच विदर्भात टिकू शकतो,” असे गावंडे यांनी सांगितले.

विदर्भातील नगरपरिषद व नगरपंचायत निवडणुकांचे निकाल हे आगामी महापालिका निवडणुकांचे संकेत मानले जात आहेत. नागपूर, अमरावती, चंद्रपूर आणि अकोला महापालिकांच्या निवडणुका पुढील काळात अपेक्षित असून, स्थानिक पातळीवरील संघटन आणि आघाड्या निर्णायक ठरणार आहेत.

चंद्रपूर जिल्ह्यातील निकालांनी काँग्रेससाठी आशादायक चित्र निर्माण केले असले, तरी ही यशाची पुनरावृत्ती इतर जिल्ह्यात करणे हे मोठे आव्हान ठरणार आहे. दुसरीकडे, भाजपकडून अंतर्गत मतभेद नियंत्रणात ठेवण्यासाठी प्रयत्न सुरू असल्याचे संकेत आहेत. येणाऱ्या महापालिका निवडणुकांमध्ये हे समीकरण कसे बदलते, याकडे संपूर्ण राज्याचे लक्ष लागले आहे.