बांगलादेशात जमावहिंसेच्या घटना वाढल्या; अल्पसंख्याकांमध्ये असुरक्षिततेची भावना तीव्र?

नवी दिल्ली | डिसेंबर 2025

बांगलादेशमध्ये अलीकडच्या काळात जमावहिंसा, मारहाण आणि संशयावरून झालेल्या हत्या वाढत असल्याच्या घटना दिसून येतायत. या घटनांमध्ये अल्पसंख्याक समुदायातील व्यक्ती बळी ठरत असल्याने देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर चिंता व्यक्त केली जात आहे. तज्ज्ञांच्या मते, या घडामोडी केवळ कायदा-सुव्यवस्थेचा प्रश्न नसून सध्याच्या राजकीय संक्रमण आणि कमजोर प्रशासनाशीही जोडलेल्या आहेत.

मुहम्मद युनूस यांच्या नेतृत्वाखाली देशात अंतरिम सरकार कार्यरत आहे. प्रशासन चालू ठेवण्यासाठी स्थापन झालेले हे सरकार मर्यादित अधिकार आणि राज्ययंत्रणेची तुलनेने कमी क्षमता यामुळे आव्हानांना सामोरे जात असल्याचे अभ्यासकांचे म्हणणे आहे. अलीकडच्या काळात रहमान कुटुंब आणि बांगलादेश नॅशनलिस्ट पार्टी (BNP) यांच्या राजकीय पुनरागमनाच्या चर्चेमुळे ध्रुवीकरण वाढल्याचे विश्लेषक सांगतात. अंतरिम प्रशासन आणि विरोधी गटांमधील संघर्षामुळे कायदा-सुव्यवस्थेवर दबाव वाढला आहे.

काय घडतंय?

अमरित मोंडल या हिंदू युवकाचा जमावाकडून झालेल्या हिंसेमुळे मृत्यू झाल्याची घटना चर्चेत आहे. स्थानिक पोलिसांनी ही धार्मिक हिंसा किंवा नियोजित मॉब लिंचिंग नसल्याचा दावा केला असून, संबंधित व्यक्तीवर खून आणि खंडणीसंबंधी गुन्हे दाखल असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

मात्र, नागरिकांमध्ये “न्याय मिळणार नाही” अशी भावना निर्माण होताच कायदा हातात घेण्याच्या प्रवृत्तीला खतपाणी मिळते, असे सुरक्षा तज्ज्ञांचे मत आहे. प्रशासनाने वेळेत हस्तक्षेप न केल्यास राज्य “कमजोर” बनते आणि स्थानिक गुन्हेगारी गट आणि राजकीय संरक्षण असलेले घटक सक्रिय होतात.

सोशल मीडिया आणि अफवांचा प्रभाव

अफवा आणि सोशल मीडिया पोस्टमुळे जमाव जलदगतीने भडकत असल्याचे निरीक्षण पुढे येत आहे. तज्ज्ञांच्या मते, चुकीची माहिती आणि डिजिटल अफवा या “नवीन राजकीय शक्ती” बनल्या आहेत आणि त्यातून हिंसा तीव्र होते. अधिकृत दाव्यानुसार अनेक घटना गुन्हेगारी स्वरूपाच्या असल्या, तरी अल्पसंख्याक समुदायामध्ये असुरक्षिततेची भावना वाढल्याचे सामाजिक संस्थांनीही नमूद केले आहे.

ऐतिहासिक आणि राजकीय पार्श्वभूमी

विश्लेषकांच्या मते, सध्याची अस्थिरता अचानक निर्माण झालेली नाही. 1947 च्या फाळणीपासून अल्पसंख्याकांमध्ये असलेल्या असुरक्षिततेची भावना, 1971 नंतरच्या राष्ट्रनिर्मितीतील बदल, तसेच 1975 नंतर झालेल्या लष्करी हस्तक्षेप आणि धर्माधारित वैधतेच्या राजकारणामुळे तणावाची पायाभरणी झाली. धर्म हा संघर्षाचे मुख्य कारण नसून, तो हिंसा तीव्र करण्याचे साधन बनल्याचे तज्ज्ञ सूचित करतात. गुन्हेगारी, मालमत्ता विवाद आणि स्थानिक वर्चस्वाच्या स्पर्धेत धर्माचा वापर वाढल्याचे ते म्हणतात.

भारतासाठी का महत्त्वाचे?

बांगलादेशमधील अस्थिरतेचा परिणाम भारताच्या सीमावर्ती भागांवर, सुरक्षा सहकार्यावर आणि प्रादेशिक स्थैर्यावर होऊ शकतो. त्यामुळे भारत सावध, संयमी आणि राजनैतिक भूमिकेला प्राधान्य देत असल्याचे परराष्ट्र धोरण तज्ज्ञांचे मत आहे.

थेट हस्तक्षेप केल्यास द्विपक्षीय संबंध बिघडण्याची शक्यता असल्याने संवाद, सहकार्य आणि प्रादेशिक स्थैर्य यावर भर देण्यात येत आहे.

पाकिस्तानच्या दिशेने वाटचाल? तज्ज्ञांचा सावध इशारा

बांगलादेश पाकिस्तानच्या दिशेने जात आहे का? या प्रश्नावर तज्ज्ञ सावध प्रतिक्रिया देतात. भाषिक राष्ट्रवादावर उभे राहिलेले बांगलादेशचे राष्ट्रनिर्माण, नागरिक समाज आणि माध्यमांची उपस्थिती ही महत्त्वाची भिन्नता असल्याचे ते सांगतात. तथापि, धर्माचा वाढता राजकीय वापर आणि कमजोर प्रशासन ही धोक्याची चिन्हे असल्याचा इशारा दिला जातोय. 

पुढे काय?

तज्ज्ञांच्या मते, जमावहिंसेवर “झिरो टॉलरन्स” धोरण, त्वरित कारवाई, अल्पसंख्याकांचे संरक्षण, न्यायप्रक्रियेवर विश्वास आणि सोशल मीडियातील चुकीची माहिती रोखण्यासाठी पावले उचलणे अत्यावश्यक आहे. प्रादेशिक सहकार्य आणि संवाद यातूनच स्थैर्याचा मार्ग निघू शकतो, असा निष्कर्ष व्यक्त केला जात आहे.