सातारा | 2 फेब्रुवारी 2026
राज्याचे उपमुख्यमंत्री आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसचे राष्ट्रीय अध्यक्ष अजित अनंतराव पवार यांच्या दुर्दैवी विमान अपघातात झालेल्या निधनाने महाराष्ट्राच्या राजकारणात मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे. बारामतीत घडलेली ही घटना केवळ एका प्रभावी नेत्याच्या जाण्यापुरती मर्यादित नसून, महायुतीतील सत्तासंतुलन, राष्ट्रवादी काँग्रेसचे नेतृत्व आणि येणाऱ्या स्थानिक निवडणुकांवरील परिणामांच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे.
अजित पवार यांच्या निधनानंतर सर्वाधिक चर्चा महायुती सरकारच्या स्थैर्याबाबत सुरू झाली आहे. सध्याच्या 288 सदस्यांच्या विधानसभेत भाजपकडे 132, एकनाथ शिंदे यांच्या शिवसेनेकडे 57 आणि अजित पवार गटाच्या राष्ट्रवादीकडे 41 आमदार आहेत. भाजप आणि शिवसेनेचे एकत्रित संख्याबळ 189 असल्याने बहुमताचा आकडा सुरक्षित आहे. त्यामुळे राष्ट्रवादीच्या आमदारांनी शरद पवार गटात विलीन होण्याचा निर्णय घेतला तरी सरकारच्या अस्तित्वाला तात्काळ धोका नसल्याचे चित्र आहे.
तथापि, राजकीय विश्लेषकांच्या मते सत्तास्थैर्य केवळ आकड्यांवर अवलंबून नसते. अजित पवार हे भाजपसाठी महत्त्वाचे ‘बॅलन्सिंग फॅक्टर’ मानले जात होते. मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या वाढत्या राजकीय महत्त्वाकांक्षेला तोलून धरण्यासाठी भाजपला अजित पवारांची गरज होती. त्यांच्या अनुपस्थितीत मुख्यमंत्री शिंदे यांचे सत्तेतील वजन वाढण्याची शक्यता असून, हे भाजपसाठी भविष्यातील आव्हान ठरू शकते.
उपमुख्यमंत्री पद आणि खातेवाटपाचा प्रश्न
अजित पवारांच्या निधनामुळे रिक्त झालेल्या उपमुख्यमंत्री पदाबाबत मंत्रालयापासून बारामतीपर्यंत चर्चा सुरू झाली आहे. राष्ट्रवादी काँग्रेसकडून अजित पवारांच्या पत्नी आणि राज्यसभा खासदार सुनेत्रा पवार यांचे नाव आघाडीवर असल्याचे सांगितले जात आहे. पक्षातील काही नेत्यांच्या मते, सहानुभूतीची लाट आणि ‘पवार’ वारसा कुटुंबाबाहेर जाऊ नये, ही कार्यकर्त्यांची भावना यामागे महत्त्वाची कारणे आहेत.
अजित पवारांकडे उपमुख्यमंत्रीपदासह अर्थ, नियोजन, उत्पादन शुल्क ही महत्त्वाची खाती होती. तसेच क्रीडा व युवक कल्याण आणि अल्पसंख्याक विकास ही खाती त्यांच्याकडे अतिरिक्त प्रभार म्हणून होती. या खात्यांच्या तातडीच्या निर्णयासाठी राष्ट्रवादीच्या नेत्यांनी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांची भेट घेतल्याचे सांगितले जाते. 30 जानेवारी रोजी छगन भुजबळ यांनीही मुख्यमंत्र्यांची भेट घेऊन खातेवाटप आणि उपमुख्यमंत्री पदाबाबत चर्चा केल्याची माहिती समोर आली आहे.
23 फेब्रुवारीपासून राज्य विधिमंडळाचे अर्थसंकल्पीय अधिवेशन सुरू होत असून, यंदाचा अर्थसंकल्प मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस सादर करणार आहेत. मात्र अर्थखाते कोणाकडे जाणार, याबाबत अद्याप स्पष्टता नाही. हे खाते राष्ट्रवादी गटातीलच एखाद्या ज्येष्ठ नेत्याकडे दिले जाईल की मुख्यमंत्री फडणवीस स्वतःकडे ठेवतील, यावर चर्चा सुरू आहे.
राष्ट्रवादी काँग्रेससमोरील नेतृत्वाचे आव्हान
अजित पवारांच्या जाण्याने महायुतीतील राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष नेतृत्वशून्य झाल्याचे चित्र आहे. पक्षात अजित पवारांच्या तोडीचा दुसरा नेता नसल्याचे अनेकांचे मत आहे. त्यामुळे आमदारांची संभाव्य गळती रोखणे हे राष्ट्रवादीसाठी मोठे आव्हान ठरणार आहे.
दरम्यान, काही नेते भाजपमध्ये जाण्याची शक्यता नाकारता येत नसल्याची चर्चा आहे. यापूर्वी दोन्ही राष्ट्रवादींच्या विलिनीकरणाच्या चर्चेदरम्यान काही नेत्यांनी शरद पवार गटात जाण्यास नकार दिला होता. प्रफुल्ल पटेल यांचे नाव यामध्ये प्रामुख्याने घेतले जाते. मात्र स्वतः अजित पवार हे दोन्ही राष्ट्रवादी एकत्र येण्यास अनुकूल होते आणि 8 फेब्रुवारी रोजी त्याबाबत घोषणा होण्याची शक्यता होती, असे शशिकांत शिंदे आणि राजेश टोपे यांनी यापूर्वी सांगितले होते.
विरोधी पक्षांची सावध भूमिका
महाविकास आघाडीतील उद्धव ठाकरे गट आणि काँग्रेस सध्या सावध भूमिका घेत असल्याचे दिसते. अजित पवारांच्या निधनामुळे निर्माण होणारी सहानुभूतीची लाट महायुतीला फायदा करून देऊ शकते, याची जाणीव विरोधकांना आहे. मात्र जर राष्ट्रवादीचे आमदार शरद पवारांकडे परतले, तर विरोधी पक्षांची ताकद वाढू शकते, असेही राजकीय निरीक्षकांचे मत आहे.
पश्चिम महाराष्ट्र आणि आगामी निवडणुका
या घडामोडींचा परिणाम येणाऱ्या जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती निवडणुकांवर होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. पश्चिम महाराष्ट्रात भाजपला शिरकाव करण्यासाठी अजित पवारांची भूमिका महत्त्वाची होती. त्यांच्या अनुपस्थितीत भाजपला शरद पवारांच्या अधिक आक्रमक रणनीतीला थेट सामोरे जावे लागू शकते.
अजित पवार हे प्रशासनावर मजबूत पकड असलेले, सकाळी लवकर मंत्रालयात उपस्थित राहणारे आणि निर्णयक्षम नेते म्हणून ओळखले जात होते. त्यांनी उभारलेले सहकारी साखर कारखाने, बँका आणि शिक्षण संस्थांचे जाळे पुढे कोण सांभाळणार, हा प्रश्न आता कुटुंब आणि पुढील पिढीसमोर उभा आहे.
राजकीय विश्लेषकांच्या मते, पुढील काळात दोन प्रमुख प्रवाह दिसू शकतात. एक म्हणजे सुनेत्रा पवार यांच्या नेतृत्वाखाली अजित पवारांचा स्वतंत्र गट महायुतीत आपले अस्तित्व टिकवण्याचा प्रयत्न करेल. दुसरा पर्याय म्हणजे शरद पवार यांच्या मार्गदर्शनाखाली दोन्ही राष्ट्रवादी काँग्रेस पुन्हा एकत्र येण्याची शक्यता.
शरद पवारांचा खासदारकीचा कार्यकाळ 2 एप्रिल रोजी संपत असून, बदललेल्या परिस्थितीत ते पुन्हा सक्रिय नेतृत्वाची धुरा सांभाळतात की सुप्रिया सुळे आणि सुनेत्रा पवार या दोन महिला नेत्यांच्या रूपाने ‘पॉवर लेगसी’ पुढे जाते, हे आगामी काळात स्पष्ट होणार आहे.