दादांच्या अपघाती विमानाचा ब्लॅक बॉक्स खरंच जळाला?

मुंबई | 17 फेब्रुवारी 2026

उपमुख्यमंत्री Ajit Pawar यांच्या विमान अपघात प्रकरणात ब्लॅक बॉक्समधील डेटा उपलब्ध नसल्याच्या चर्चेमुळे राजकीय वर्तुळात खळबळ उडाली आहे. अपघाताचा नेमका तपशील उघड करण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जाणारा ब्लॅक बॉक्स खराब झाल्याची शक्यता व्यक्त होत असताना विरोधकांनी यावर गंभीर प्रश्न उपस्थित केले आहेत. दरम्यान, नागरी उड्डाण मंत्रालयाने डिजिटल फ्लाइट डेटा रेकॉर्डरचा डेटा यशस्वीरित्या डाउनलोड केल्याचे स्पष्ट केले आहे.

विरोधकांचे गंभीर आरोप

राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरद पवार गट)चे आमदार Rohit Pawar आणि काँग्रेस प्रवक्ते Atul Londhe यांनी या प्रकरणात शंका उपस्थित केली आहे.

अतुल लोंढे यांनी दावा केला की संबंधित कंपनी विमानातील ब्लॅक बॉक्स कार्यरत ठेवत नाही, त्यामुळे भविष्यात ब्लॅक बॉक्समधून कोणतीही माहिती मिळाली नाही तर आश्चर्य वाटू नये.

रोहित पवार यांनी यापेक्षा गंभीर आरोप करत म्हटलंय की, “ब्लॅक बॉक्स बंद ठेवता येत नाही. जर तो बंद होता असे सांगितले जात असेल, तर सत्य बाहेर येऊ नये म्हणून कारणे तयार केली जात आहेत.” त्यांनी पुढे असेही सूचित केले की, तपासात अडथळे निर्माण झाले तर अपघाताऐवजी घातपाताची शक्यता नाकारता येणार नाही.

ब्लॅक बॉक्सची कार्यप्रणाली काय?

विमान अपघाताच्या तपासात ब्लॅक बॉक्स अत्यंत महत्त्वाचा घटक मानला जातो. यामध्ये दोन प्रमुख यंत्रणा असतात त्या म्हणजे,

• फ्लाइट डेटा रेकॉर्डर (FDR)
• कॉकपिट व्हॉइस रेकॉर्डर (CVR)

ब्लॅक बॉक्स अतिशय उच्च तापमान, प्रचंड दाब आणि स्फोटासारख्या परिस्थितीतही सुरक्षित राहील अशा प्रकारे तयार केला जातो. 2009 मध्ये Air France चे विमान अटलांटिक महासागरात कोसळल्यानंतर दोन वर्षांनी समुद्रतळातून ब्लॅक बॉक्स मिळाला होता आणि त्यातील डेटा सुरक्षित होता, ही बाब याच संदर्भात वारंवार उद्धृत केली जाते.

मंत्रालयाचा अधिकृत खुलासा

नागरी उड्डाण मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, L3 कम्युनिकेशन्सद्वारे निर्मित डिजिटल फ्लाइट डेटा रेकॉर्डरचा डेटा एएआयबीच्या फ्लाइट रेकॉर्डर प्रयोगशाळेत यशस्वीरित्या डाउनलोड करण्यात आला आहे.

तसेच हनीवेलद्वारे निर्मित कॉकपिट व्हॉइस रेकॉर्डर (CVR) ची सविस्तर तांत्रिक तपासणी सुरू असून डेटा पुनर्प्राप्तीसाठी अधिकृत उत्पादक प्रतिनिधीशी संपर्क साधण्यात आला आहे.

यामुळे ब्लॅक बॉक्स पूर्णपणे नष्ट झाल्याच्या दाव्यांवर मंत्रालयाने थेट भाष्य केलेले नसले, तरी तपास सुरू असल्याचे स्पष्ट संकेत दिले आहेत.

राजकीय पार्श्वभूमी

अजित पवार हे महाराष्ट्राच्या राजकारणातील प्रभावी नेते असून त्यांचा अपघात सुरुवातीपासूनच चर्चेत राहिला आहे. विरोधकांकडून सातत्याने पारदर्शक तपासाची मागणी केली जात आहे.

अपघाताच्या तपासात कोणतीही तांत्रिक त्रुटी किंवा माहिती दडपली गेल्याचा संशय निर्माण झाल्यास त्याचे राजकीय परिणाम दूरगामी ठरू शकतात.

पुढे काय?

AAIB च्या अंतिम तांत्रिक अहवालाकडे आता सर्वांचे लक्ष लागले आहे. फ्लाइट डेटा आणि कॉकपिट संभाषणाची संपूर्ण माहिती सार्वजनिक केल्यास अपघाताचे नेमके कारण स्पष्ट होऊ शकते. दरम्यान, विरोधकांच्या आरोपांमुळे तपास प्रक्रियेवर राजकीय दबाव वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.