राज्यसभा निवडणूक २०२६; महाराष्ट्रातील ७ जागांसाठी कार्यक्रम जाहीर

मुंबई | १८ फेब्रुवारी २०२६

भारतीय निवडणूक आयोगाने १० राज्यांतील राज्यसभेच्या ३७ रिक्त जागांसाठी द्वैवार्षिक निवडणूक जाहीर केली असून, यामध्ये महाराष्ट्रातील सर्वाधिक ७ जागांचा समावेश आहे. या जागांसाठी १६ मार्च २०२६ रोजी मतदान प्रक्रिया पार पडणार असून, त्याच दिवशी सायंकाळी निकाल स्पष्ट होईल. ज्येष्ठ नेते शरद पवार आणि केंद्रीय मंत्री रामदास आठवले यांच्यासह महाराष्ट्रातील ७ खासदारांचा कार्यकाळ २ एप्रिल २०२६ रोजी संपत असल्याने या निवडणुकीकडे राजकीय वर्तुळाचे लक्ष लागले आहे.

निवडणूक कार्यक्रम आणि प्रक्रिया

निवडणूक आयोगाच्या अधिकृत अधिसूचनेनुसार, या निवडणुकीसाठी २६ फेब्रुवारी २०२६ रोजी नोटिफिकेशन प्रसिद्ध केले जाईल. उमेदवारी अर्ज दाखल करण्याची अंतिम तारीख ५ मार्च असून, ६ मार्च रोजी अर्जांची छाननी केली जाईल. उमेदवारांना ९ मार्चपर्यंत आपले अर्ज मागे घेता येतील. १६ मार्च रोजी सकाळी ९ ते दुपारी ४ या वेळेत मतदान होईल आणि सायंकाळी ५ वाजल्यापासून मतमोजणीला सुरुवात होईल. 

महाराष्ट्रातील राजकीय समीकरणे

महाराष्ट्रातील ७ जागांसाठी होणाऱ्या या निवडणुकीत विधानसभेतील सध्याच्या संख्याबळानुसार मोठे फेरबदल होण्याची शक्यता आहे. २०२४ च्या विधानसभा निवडणुकीतील निकालानुसार, भाजप, एकनाथ शिंदे यांची शिवसेना आणि अजित पवार यांची राष्ट्रवादी काँग्रेस अशा ‘महायुती’कडे सुमारे २२८ आमदारांचे पाठबळ आहे. या संख्याबळानुसार महायुतीचे ६ खासदार सहज निवडून येऊ शकतात, ज्यामध्ये भाजपचे ४ आणि मित्रपक्षांचे प्रत्येकी १-१ खासदार असण्याची शक्यता आहे. दुसरीकडे, महाविकास आघाडीच्या वाट्याला केवळ १ जागा येण्याचे चिन्ह आहे.

शरद पवारांच्या उमेदवारीबाबत उत्सुकता

८५ वर्षीय ज्येष्ठ नेते शरद पवार यांचा राज्यसभेचा कार्यकाळ संपत असल्याने ते पुन्हा एकदा निवडणूक लढवणार की नवीन चेहऱ्याला संधी देणार, याबाबत तर्कवितर्क लढवले जात आहेत. शिवसेना (ठाकरे गट) नेते संजय राऊत यांनी महाविकास आघाडीकडून शरद पवार यांच्या नावाचे संकेत दिले असले तरी, पवार यांनी यापूर्वी निवडणूक न लढवण्याचे विधान केले होते. महाराष्ट्रातून निवृत्त होणाऱ्या इतर प्रमुख सदस्यांमध्ये प्रियंका चतुर्वेदी (शिवसेना UBT), डॉ. भागवत कराड (भाजप), रजनी पाटील (काँग्रेस), फौजिया खान (राष्ट्रवादी SP), धैर्यशील पाटील (भाजप) आणि रामदास आठवले (RPI-A) यांचा समावेश आहे.

देशातील इतर राज्यांची स्थिती

महाराष्ट्राव्यतिरिक्त तमिळनाडू ६ जागा, बिहार ५ जागा, पश्चिम बंगाल ५ जागा, ओडिशा ४ जागा, आसाम ३ जागा, तेलंगणा २ जागा, छत्तीसगड २ जागा, हरियाणा २ जागा आणि हिमाचल प्रदेश १ जागा या राज्यांमध्येही निवडणूक होणार आहे.

पार्श्वभूमी

राज्यसभा हे संसदेचे “कायमस्वरूपी सभागृह” असून ते कधीही विसर्जित होत नाही. दर दोन वर्षांनी एक तृतीयांश सदस्य निवृत्त होतात आणि त्यांच्या जागी नवीन सदस्यांची निवड केली जाते. राज्यसभेचा कार्यकाळ सहा वर्षांचा असतो आणि प्रतिनिधींची निवड राज्य विधानसभांच्या सदस्यांद्वारे केली जाते. महाराष्ट्रात सहसा राज्यसभेची निवडणूक बिनविरोध करण्याची परंपरा आहे, मात्र सध्याच्या बदललेल्या राजकीय समीकरणांमुळे चुरस निर्माण होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

काय असेल पुढचे पाऊल?

निवडणूक जाहीर झाल्यामुळे आता सर्वच पक्षांमध्ये उमेदवार निवडीच्या प्रक्रियेला वेग आला आहे. प्रामुख्याने महायुती आपल्या कोट्यातील ६ जागांसाठी कोणाला संधी देते आणि महाविकास आघाडी शरद पवार यांच्या नावावर शिक्कामोर्तब करते का? हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. २६ फेब्रुवारी रोजी अधिसूचना निघाल्यावर प्रत्यक्ष राजकीय हालचालींना अधिक स्पष्टता येईल.